Ondernemen gebeurt vaak samen. Maar wat als een aandeelhoudersconflict de samenwerking zo ernstig verstoort dat samen verder ondernemen niet langer mogelijk is? Familiale conflicten, fundamentele meningsverschillen over de toekomst van de onderneming, een blokkering van de besluitvorming of een ernstige vertrouwensbreuk kunnen ervoor zorgen dat aandeelhouders lijnrecht tegenover elkaar komen te staan. Gelukkig bestaan er verschillende manieren om een dergelijk conflict op te lossen.
Niet elk aandeelhoudersconflict hoeft voor de rechtbank te eindigen. In veel gevallen kan een oplossing worden gevonden via onderhandelingen, bemiddeling of een begeleid uitstaptraject. Bij Vandelanotte Law geven we waar mogelijk de voorkeur aan een minnelijke oplossing. Ook in de rechtspraak en rechtsleer wordt het belang benadrukt van het onderzoeken van redelijke mogelijkheden om een aandeelhoudersgeschil minnelijk op te lossen.
Wanneer de samenwerking echter duurzaam ontwricht is en een werkbare minnelijke oplossing uitblijft, biedt het Wetboek van Vennootschappen en Verenigingen (WVV) een juridisch instrument: de zogenaamde geschillenregeling.
Deze regeling maakt het mogelijk om via de rechtbank een definitieve scheiding tussen aandeelhouders te realiseren. Zo kan een aanslepend conflict worden beëindigd en kan verdere schade aan de onderneming worden voorkomen.
De geschillenregeling biedt aandeelhouders van een niet-genoteerde BV of NV de mogelijkheid om via de voorzitter van de ondernemingsrechtbank een definitieve oplossing te verkrijgen voor een vastgelopen aandeelhoudersconflict.
Daarbij bestaan in essentie twee procedures: uitsluiting en uittreding. Beide procedures hebben als doel de aandeelhouders uit elkaar te halen, maar verschillen in wie het initiatief neemt en wie de aandelen uiteindelijk moet overnemen.
Bij een uitsluiting vragen één of meerdere aandeelhouders aan de rechter om een andere aandeelhouder te verplichten zijn aandelen aan hen over te dragen. Om een dergelijke vordering te kunnen instellen, moeten de eisende aandeelhouders aan bepaalde participatievoorwaarden voldoen:
Bij een BV: de eisende aandeelhouder of aandeelhoudersgroep moet minstens 30% van de stemrechten of winstrechten bezitten.
Bij een NV: de eisende aandeelhouder of aandeelhoudersgroep moet minstens 30% van de stemrechten bezitten, of aandelen waarvan de nominale waarde of fractiewaarde minstens 30% van het kapitaal vertegenwoordigt.
Bij een uittreding is de situatie omgekeerd. Een aandeelhouder vraagt aan de rechter om zijn aandelen verplicht te laten overnemen door één of meerdere medeaandeelhouders. In tegenstelling tot de uitsluitingsprocedure geldt bij een uittreding geen minimale participatiedrempel. Ook een minderheidsaandeelhouder kan dus een uittredingsvordering instellen.
Zowel bij uitsluiting als bij uittreding moet de eisende aandeelhouder aantonen dat er sprake is van gegronde redenen die een gedwongen scheiding rechtvaardigen. Een gewoon meningsverschil volstaat daarvoor niet. Het moet gaan om feiten of omstandigheden die de verdere samenwerking tussen aandeelhouders onmogelijk maken of ernstig verstoren.
De rechter beoordeelt steeds de concrete omstandigheden van het dossier en onderzoekt welke oplossing het meest aangewezen is. Daarbij speelt vaak ook de vraag welke aandeelhouder het best geplaatst is om de onderneming verder te zetten en de continuïteit ervan te waarborgen.
Wanneer aandeelhouders via een geschillenregeling uit elkaar gaan, rijst onvermijdelijk de vraag: wat zijn de aandelen waard en tegen welke prijs moeten ze worden overgedragen?
De voorbereiding van dit waarderingsdebat wordt vaak onderschat, terwijl de waardering van de aandelen een bepalende invloed kan hebben op het uiteindelijke resultaat van de procedure. Een grondig onderbouwde waardering, opgesteld met de juiste juridische en financiële expertise, versterkt niet alleen het dossier, maar kan ook bijdragen aan een efficiëntere afhandeling van het geschil.
De rechter is niet verplicht om een gerechtsdeskundige aan te stellen. Wanneer voldoende objectieve en betrouwbare gegevens beschikbaar zijn, kan de rechter zelf de prijs van de aandelen bepalen.
In de rechtspraak wordt bovendien steeds meer belang gehecht aan proceseconomie. Dat betekent dat men tijdrovende en kostelijke deskundigenonderzoeken zoveel mogelijk probeert te vermijden wanneer het geschil op basis van de beschikbare stukken kan worden beslecht.
Het is aangewezen om al in een vroeg stadium te investeren in een grondige analyse van de onderneming en een juridisch onderbouwde waardering van de aandelen.
Een sterke voorbereiding creëert niet alleen een betere uitgangspositie bij onderhandelingen, maar kan ook de duur en de kostprijs van een gerechtelijke procedure aanzienlijk beperken.
Bij Vandelanotte Law werken we hiervoor nauw samen met de accountants, bedrijfsrevisoren en waarderingsspecialisten van de Vandelanotte-groep. Zo worden juridische argumentatie en financiële analyse vanaf het begin op elkaar afgestemd.
Een geschillenregeling raakt aan het hart van een onderneming. Naast de juridische argumentatie spelen ook commerciële belangen, familiale gevoeligheden en financiële overwegingen een belangrijke rol.
Dankzij onze jarenlange ervaring in vennootschapsrechtelijke geschillen begeleiden we cliënten zowel tijdens onderhandelingen als in gerechtelijke procedures rond de uitsluiting en uittreding van aandeelhouders. We ondersteunen je niet alleen bij het opbouwen van een sterk juridisch dossier, maar denken ook mee over de strategische keuzes die bepalend kunnen zijn voor de toekomst van je onderneming.